Trong sân bóng Longxing ở Trùng Khánh, đã có một số cổ động viên giận dữ hô "Shao Jiayi hãy ra đi". Lúc này mà đứng ra "nói hộ" cho ông không phải chuyện dễ lấy lòng. Dù sao thì giao hữu trên sân nhà ba trận thua liền, lại không ghi được bàn nào, hai trận sau còn thua những đối thủ không tính là mạnh như Palestine và Tajikistan. Thành tích ấy rất khó đưa ra cho người khác xem. Với tư cách huấn luyện viên trưởng, ông khó chối bỏ trách nhiệm.
Trong thước đo của công chúng chỉ nhìn kết quả, thua trận đồng nghĩa với thất trách trong việc chỉ đạo, còn thua liền thì huấn luyện viên trưởng phải gánh ngay. Nhưng nghĩ kỹ một lượt, tôi vẫn phải nói: hãy cho vị huấn luyện viên trẻ nội địa thuộc thế hệ sau năm 1980 này thêm một chút kiên nhẫn.
Lý do thứ nhất: trong thực tế bóng đá Trung Quốc hiện nay, với tư cách huấn luyện viên trưởng đội tuyển, những gì Shao Jiayi có thể thay đổi thực ra không nhiều. Bên ngoài đổ tội chuỗi thua cho Shao Jiayi, về bản chất là bỏ qua lỗ hổng nhân tài tồn tại từ lâu của bóng đá Trung Quốc. Thành tích tệ hại lúc này là hình ảnh thật của câu "giỏi đến mấy cũng không nấu nổi cơm khi không có gạo". Giai đoạn này, kho cầu thủ nội địa chất lượng cao trong nước cực kỳ thiếu, vấn đề đứt gãy nhân tài đã chất chồng khó gỡ. Chọn đi chọn lại cũng chỉ có từng ấy người dùng được, thì biết làm sao?
Ba trận liên tiếp không có bàn thắng, một mặt có thể là vấn đề thiết kế chiến thuật của huấn luyện viên trưởng, mặt khác cũng phải thấy rằng top 10 vua phá lưới nội địa ở Giải siêu Trung Quốc gần như toàn là ngoại binh. Không có tiền đạo đội tuyển thế hệ mới bước lên, điều đó trực tiếp chứng thực "hàng công đứt gãy". Sau khi Wu Lei vì chấn thương mà dần rời đội tuyển, đội tuyển Trung Quốc mất hẳn điểm tựa ghi bàn ổn định. Ở các trận vòng loại World Cup 2026 khu vực châu Á, họ đã nhiều trận liên tiếp không ghi được bàn, ngay cả trước các đội yếu Đông Nam Á và Trung Á cũng không kết thúc được một cách hiệu quả.
Đổ thêm dầu vào lửa, vì Asian Games Nagoya diễn ra cùng thời điểm, những cầu thủ trẻ đang có phong độ tốt nhất và tiềm năng cao nhất trong nước đều bị điều đi, khiến Shao Jiayi gần như không còn người dùng được trong tay, chỉ có thể triệu tập số lượng lớn cầu thủ ở rìa đội hình và tân binh để chắp vá. Nhóm cầu thủ này thời gian gắn kết hằng ngày cực ngắn, kinh nghiệm giải lớn nghèo nàn, sự ăn ý chiến thuật thiếu nghiêm trọng, rất khó tạo thành một hệ thống công thủ trọn vẹn.
Thứ hai, gác thành tích ngắn hạn sang một bên, Shao Jiayi với tư cách huấn luyện viên trẻ nội địa đã cho thấy bản lĩnh chỉ đạo và tầm nhìn dài hạn hiếm có. Ưu điểm lớn nhất là không bảo thủ, dám dùng người mới, coi trọng phát triển lâu dài. Nhiều đời huấn luyện viên trước, để né rủi ro dư luận và giữ thành tích ngắn hạn, đã dựa quá mức vào các lão tướng lớn tuổi. Ngay cả khi phong độ đi xuống họ cũng không dám xoay vòng, khiến việc chuyển giao cũ mới của đội tuyển đình trệ, bậc thang nhân tài đứt đoạn. Shao Jiayi bước ra khỏi lối nghĩ vụ lợi ấy. Từ khi nhậm chức, ông luôn kiên trì ý tưởng xây đội theo hướng trẻ hóa, chủ động dọn đường cho các cầu thủ trẻ.
Ngay cả khi thua liên tiếp, Shao Jiayi cũng không rơi vào lối bảo thủ "đỗ xe buýt để cầu một tỷ số". Ông luôn giữ cách chơi chuyền và kiểm soát để đẩy lên. Tư duy chỉ đạo không sợ thử sai, cày sâu cho dài hạn này, so với những thao tác thiển cận chỉ đuổi thắng thua nhất thời, hợp hơn với nhu cầu dài hạn để đội tuyển Trung Quốc hồi sinh. Sau trận ông chủ động xin lỗi và nhận trách nhiệm, thẳng thắn nhìn vào vấn đề của đội, tâm thế điềm tĩnh cũng cho thấy tinh thần gánh vác của huấn luyện viên thế hệ mới.
Thứ ba, sức tự tin để bao dung giai đoạn đáy hiện tại và lặng lẽ chờ Shao Jiayi trưởng thành đến từ sự trỗi dậy mạnh của các bậc thang bóng đá Trung Quốc. Đó cũng là hy vọng cốt lõi để đội tuyển phá vây trong tương lai. Nhiều người cứng nhắc cho rằng bóng đá Trung Quốc chẳng có tương lai, nhưng hai ba năm gần đây, các đội trẻ mang tên quốc gia đã tạo được bước đột phá, phá tan định kiến dư luận. Ở Asian Cup U17 năm 2025, đội trẻ quốc gia lọt vào tứ kết. Trước các cường quốc đào tạo trẻ truyền thống châu Á như Iran và Qatar, nhịp công thủ và khả năng va chạm của họ không kém. Đội U23 còn nổi bật hơn: đầu năm nay họ đoạt á quân Asian Cup, và ở Asian Games vừa khép lại, sau 28 năm họ lại có một huy chương đồng. Ở các lứa 2006, 2008 và 2010, bóng đá Trung Quốc đã xuất hiện một loạt tài năng trẻ, đủ sức tranh chấp với các đội hàng đầu châu Á, và họ đều sẽ trở thành lực lượng dự trữ nòng cốt của đội tuyển trong tương lai.
Ở một mức độ nào đó, nhiệm vụ cốt lõi của Shao Jiayi không phải theo đuổi những chiến thắng giả tạo ở các trận giao hữu, mà là dựng cho thế hệ cầu thủ mới một sân khấu để lớn lên, thông suốt lối nối giữa đào tạo trẻ và đội người lớn. Nếu chỉ vì chuỗi thua ngắn hạn mà vội đổi huấn luyện viên, phủ nhận hệ thống tập dượt hiện có, thì chỉ làm rối nhịp bồi dưỡng nhân tài, lãng phí thành quả đào tạo trẻ vừa có được một cách không dễ.
Bóng đá Trung Quốc nhiều năm chìm trong đáy, phần lớn bị kìm bởi môi trường dư luận nôn nóng và tư duy phát triển vụ lợi: hễ thất bại là phủ nhận toàn bộ, nôn nóng đổi huấn luyện viên để làm lại, chỉ coi trọng thắng thua của giải ngắn hạn, bỏ qua quy luật dài hạn của việc bồi dưỡng người. Cuối cùng họ rơi vào vòng luẩn quẩn "đổi huấn luyện viên, tập dượt, thất bại, lại đổi huấn luyện viên", mãi không hình thành được hệ thống chiến thuật và ý tưởng xây đội ổn định.
Một cầu thủ lớn lên và chín cần thời gian. Huấn luyện viên cũng vậy. Giữa lúc đáy, điều cần nhất là giữ tâm ban đầu và lặng lẽ chờ sự trưởng thành. Bên ngoài hãy bỏ bớt sự nôn nóng và sự khắt khe, bớt những lời kêu gọi sa thải theo cảm xúc, cho Shao Jiayi thêm không gian để thử sai, và cho các cầu thủ trẻ thêm thời gian để lớn.
Bài: phóng viên Tân Dân Vãn Báo Quan Doãn
Ảnh: Tân Hoa Xã
Biên tập: Lục Vĩ Hâm
